Witaj w Beskid Niski - wiadomości, region, turystyka, zwiedzanie, mapa online

Beskid Niski.pl Mapa FAQ Wydarzenia Archiwum Dodaj news Kontakt
 

Menu serwisu
  • Strona główna
  • Ankiety
  • Archiwum newsów
  • AutoTheme
  • FAQ
  • Linki
  • Napisz do nas
  • Poleć nas
  • Szukaj w serwisie
  • Tematy
  • Top 10
  • Downloads

  • Polecane serwisy
    - Wysowa Zdrój
    - Rewasz
    - Podkarpacie
    - Rymanów Zdrój
    - Beskidy
    - Muzeum Zyndranowa
    - Woda dla zdrowia
    - Szlak Architektury Drewnianej w Małopolsce
    - Ptaki Karpat

    Mapa Beskid Niski
    Mapa Beskid Niski

    Beskid Niski mapa online

    RSS, Twitter
    Kanały RSS:
    - aktualności
    - Twitter

    Beskid Niski na Facebooku

    Dodaj do Google, czytnika Google

    ZABYTKOWE CERKWIE W JASIELSKIM - ROCZNIK JASIELSKI - CZ. 1

      




    Przedruk artykułu ma charakter informacyjny i edukacyjny. Zdecydowaliśmy się udostępnić większą część materiału ze względu na unikatowy charakter opracowania oraz trudności w dotarciu do oryginału pracy. Miłej lektury!






    "ZABYTKOWE CERKWIE W JASIELSKIEM"

    ANDRZEJ MASTEJCZĘŚĆ 1


    Górska część ziemi jasielskiej, wysunięta najdalej na południe, kryje wśród malowniczych dolin wiele ciekawych obiektów budownictwa drewnianego (…). Ta górska część jasielskiego od kilku wieków zamieszkiwana była przez górali „ruskich”, należących do grupy etnicznej zw. Łemkami, a wywodzących się od pasterzy wołoskich kolonizujących Karpaty w XV i XVI wieku. Żyło ich na obszarze powiatu ponad 7,5 tys. w 15 własnych wsiach, z własnym językiem przez siebie określonym jako „ruski”, z czasem jako ukraiński, z odrębnym wyznaniem, głównie greckokatolickim lub prawosławnym. Utrzymywali się z rolnictwa i hodowli, w części z wyrobów z drewnia i tkactwa, które zaspokajały prawie wyłącznie własnie potrzeby. (…) Po repatriacji Łemków do ZSRR lub przesiedleniu pozostały puste wsie, porosłe chaszczami i bujnym zielskiem drogi i zagrody, ziejące oczodołami okien walące się chaty i samotnie strzelające swymi wieżami i kopułami cerkwie, pozostałe jako świadkowie kultury ludu, który je budował i zdobił, wkładając w nie całe bogactwo swego kunsztu ciesielskiego i zdobniczego.

    Dawna „łemkowszyzna jasielska” to kraj czysto górski, niczym się prawie nie różniący od góralszczyzny sądeckiej. Wśród szerokich dolin otwartych wzdłuż rzek i potoków powstawały wsie zwarte, gesto budowane, z cerkwią zwykle w górnym jej końcu. Wsie o kształtach jakie narzucała im rzeźba doliny – nieraz bardzo długie. (...) Cerkwie budowano na wzgórzach dość wysoko, tak że dominowaly nad wsia, błyszcząc z dala swymi kopułami i złoceniami krzyży. Przyciągają one wzrok przybysza swą sylwetą, stanowiąc w urozmaiconym i malowniczym krajobrazie, niezwykle barwnym, jakoby błyszczącą brożkę wpiętą w ciemną zieleń lasów, wśród których widnieją zżoółone trawą połoniny górskie.


    Wszystkie budowle sakralne Karpat mają jednak wspólną cechę – trójdzielczość, co jest najbardziej oryginalne i charakterystyczne dla tego typu budownictwa. Trzy części takiej budowy ułożone są na jednej osi od zachodu do wschodu. Układ ten rozwinął się na naszym terenie z dawniejszego typu dwu izbowego poprzez dodanie części trzeciej, co wynikało z obrządku wschodniej liturgii. Udział w nabożeństwie mogli brać tylko ochrzczeni, inni zaś tzw. „ochłaszennyje” – czyli „zgłoszeni” mogli w cerkwi pozostać tylko na części nabożeństwa, a na wezwanie diakona opuszczali ją. Dla nich to właśnie zrobiono przebudowe przy wejściu, która dała początek trzeciej izby czyli „prytworu”, zwanego tez babińcem. Babiniec początkowo na pewno był oddzielony, połączony z właściwym wnętrzem cerkwi tylko drzwiami, ale z czasem i ściana ta, przegradzająca, zanika. (…) Tak powstał właściwy typ cerkiewny. Charakterystyczne, że te trzy izby są kwadratami. Środkowa część, największa, jest prawie zawsze kwadratem podczas gdy dwie boczne części – na wschodzie ołtarzowa, kapłańska (misce Światija Światych) oraz na zachodzie babiniec są już mniejsze i czasem odbiegają od kwadratu. Umieszczenie trzech części na jednej osi odpowiada symetryczności, szczególnie gdy środkowa z nich jest mniejsza. Trójdzielność cerkwi drewnianych ma już ustaloną i przepracowaną forme z zaznaczeniem centralności, co mogłoby świadczyć o wpływach bizantyjskich. (…) Gdzie z krzyżowego układu przez „degeneracje” dwóch bocznych skrzydeł krzyża greckiego powstał spotykany w naszym regionie typ trójdzielny. (…) W budownictwie cerkiewnym na naszych ziemiach widoczna jest kultura drewnianego budownictwa, nieznana w Bizancjum, będąca etnologicznie własnością słowiańskich plemion. Cerkwie na naszym terenie (powiatu jasielskiego) uwidaczniają stosunkowo niewielkie wpływy bizantyjskie. Istnieje wiele podobieństw między cechami cerkwi drewnianych łemkowskich i kościółków drewnianych obrządku rzymskokatolickiego. Nie bez znaczenia i wpływu na to była przynależność całej Łemkowszczyzny do rzymskokatolickiego biskupstwa krakowskiego, dopóki w drugiej poł. XVIII w. nie utworzono biskupstwa greckokatolickiego w Przemyślu. Wpływ zachodniego kościoła uwidacznia się przede wszystkim w dużej wieży nad babińcem przewyższającej znacznie część środkową. Konkstrukcyjnie wieża często nie jest złączona, ani z budynkiem ani z babińcem, lecz stoi swobodnie na własnej samoistnej konstrukcji. Świadczy to, ze wieża, a zarazem dzwonnica jest późniejszym wytworem i dodatkiem do typu trójdzielnego.(…) W późniejszych cerkwiach stawia się ozdobniejsze barokowe kopułki, przy czym zwraca uwagę konstrukcja przejścia z czworoboku dachu do ośmioboku kopuł. Cerkwie łemkowskie charakteryzjuja się stosowaniem zakończenia części kapłańskiej w formie sześcio i ośmiobocznej absydy, jak np. w Pielgrzymce. Obserwuje się to w cerkwiach bliżej nizin podczas gdy wyżej w górach występują raczej typowe dla cerkwi kwadratowe zakończenia części kapłańskiej.
    1 | 2 | 3 - następna strona



    Prezentowana praca "Cerkwie zabytkowe w Jasielskiem", której autorem jest Pan Andrzej Mastej ukazała się w Roczniku Jasielskim 1970-1971, wydanym przez Stowarzyszenie Miłośników Jasła i Regionu Jasielskiego. Materiały do niniejszej pracy zostały zebrane w latach 1950-1956 - dzisiaj są one bardzo cennym źródłem historycznym poświęconym w całości zabytkowym cerkwią powiatu jasielskiego.








    Prawa autorskie © Beskid Niski - wiadomości, region, turystyka, zwiedzanie, mapa online Wszystkie prawa zastrzeżone.

    Opublikowane: 2006-02-25 (13553 odsłon)

    [ Wróć ]
    Content ©

    Serwis BeskidNiski.pl wykorzystuje technologie cookies (ciasteczek) m.in. w celach statystycznych (Google Analytics), reklamowych
    (Google AdSense, programy partnerskie) oraz w celu udostępnienia wtyczek społecznościowych (Facebook, Google+ czy Twitter).

    Korzystając z naszych stron wyrażasz akceptację na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki internetowej.
    Jeśli nie akceptujesz cookies wyłącz je w ustawieniach przeglądarki, w przeciwnym razie będą zapisywane w pamięci urządzenia.
    Zakres wykorzystywania plików cookies, ich kontrolę, dostęp i przechowywanie można określić w ustawieniach Państwa przeglądarki.

    NA SKRÓTY
    :

    Aktywny wypoczynek, rekreacja: Park linowy Krzywa, Przedszkole narciarskie Dimbo na Górze Parkowej, Krynica

    Atrakcje turystyczne: Mofeta,

    Uzdrowiska karpackie: Iwonicz-Zdrój, Krynica-Zdrój, Rymanów-Zdrój, Wysowa-Zdrój, Wapienne (w przygotowaniu)

    Miejscowości, dawne wsie: Bieliczna, Chyrowa, Ciechania, Grab, Huta Polańska, Jasiel, Kotań, Krempna, Nieznajowa, Olchowiec, Ożenna, Polany k/Krempnej, Radocyna, Świątkowa Mała, Świątkowa Wielka, Zdynia

    Fotogaleria: Radocyna, Nieznajowa, Parada w Krempnej, Lackowa, Magurskie przedwiośnie, Łysa Góra,

    Cerkwie: Wołowiec, Brunary, Śnietnica, Berest, Bieliczna, Chyrowa, Czarne k/Uścia, Czyrna, Hańczowa, Olchowiec, Polany, Polany k/Krynicy, Pielgrzymka, Piorunka, Przysłup, Radoszyce, Rzepedź, Skwirtne, Świątkowa Mała, Zabytkowe cerkwie w Jasielskim, Bogusza, Binczarowa, Królowa Górna,

    Beskid Niski: Mapa online, Pogoda, Informacja turystyczna, Magurski Park Narodowy, Rezerwaty przyrody, Współrzędne GPS, Turystyka winiarska,

    Magurski Park Narodowy: Środowisko, przyroda, fauna, Ośrodek Edukacyjny i Muzeum, Cennik opłat w MPN, Zwiedzanie Parku

    Szlaki tematyczne: Szlak Ikon, Szlak Naftowy, Szlak Architektury Drewnianej: Trasa Sanocko-Dukielska, Trasa Krynicko-Gorlicka,
    Rower: Beskidzkie Muzea,Na styku kultur, Piesze: Główny Szlak Beskidzki, Szymbark-Wysowa, Szlaki turystyczne

    Muzea, skanseny: Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu, Muzeum Podkarpackie, Skansen Naftowy w Bóbrce, Miasteczko Galicyjskie w Nowym Sączu, Sądecki Park Etnograficzny, Skansen Karpacka Troja, Muzeum Historyczne-Pałac w Dukli, Chyża łemkowska w Olchowcu, Skansen Etnograficzny w Sanoku, Replika rynku galicyjskiego w sanockim MBLMuzeum Rzemiosła w Krośnie

    Noclegi: Komańcza, Iwonicz Zdrój, Rymanów Zdrój, Dukla, Krempna, Wysowa, Gładyszów i okolice, Bazy namiotowe, Schroniska górskie

    Polecamy: Bogdańscy malarze z Jaślisk, Pustelnia św. Jana z Dukli, Jezioro Klimkówka, Konfederacja Barska

    Użytkownicy online:
    web counter 

    © 2004-2017 Serwis regionalny BeskidNiski.pl - Od Krynicy do Komańczy.

    Website engine code is © copyright by PHP-Nuke. PHP-Nuke is a free software released under the GNU/GPL.
    Tworzenie strony: 0.14 sekund